درباره فیلم مستند ِ«رضاشاه»

درباره فیلم مستند ِ«رضاشاه»

      به قلم استاد علی میرفطروس


…متأسفانه بسیاری از روشنفکران و رهبران سیاسی ما تمام هوش و استعداد خود را در جهت ترویج و دفاع از دروغ هایی بکار برده اند که نتیجه سیاسی آن را سرانجام با«انقلاب شکوهمنداسلامی»!! دیده ایم … 

امروزه می توان – و باید – با چشمانی باز و با ذهنیّتی بی تعصّب و آزاد، این گذشته نزدیک را دید، عناصر مثبت آنرا بررسی کرد و بکار بست و از عناصر منفی آن، دوری جُست. بعد از آواز سهمگین سال های اخیر و پس از فروریختن دیوارها و دُگم های ایدئولوژیک، من فکر می کنم که ما باید بیش از پیش فروتن باشیم. هنگام آنست که ما با بررسی، شناخت و درک همهء جنبه های تاریخ معاصر ایران، محدودیّت ها و ممکنات آن دوره ها را بفهمیم و توقعّات و آرزوهای امروزمان را بر شخصیّت ها، حوادث و رویدادهای دیروز، سوار نکنیم. درک معتدل و مشترک از تاریخ، زمینه اساسی برای تفاهم و همبستگی ملّی ما خواهد بود. من تردیدی ندارم که هم رضاشاه، هم مصدّق،هم محمدرضا شاه، ایران را سربلند و آباد و آزاد می خواستند، اگر چه هر یک، راه و روش و اشتباهات و تناقضات خود را داشتند. رضاشاه نه تنها سازنده «ایران نوین» بلکه سازنده «انسان ِ نوین ایرانی» بود.

بنابراین: با نگاه به خواست‌ها و شعارهای متفکّران عصر مشروطیت، می‌توان گفت که رضاشاه بسیاری از خواست‌ها و آرمان‌های ناکام جنبش مشروطیت را جامه عمل پوشاند.
رضاشاه، بعلّت ساختار روستائی و محدودیّت های تاریخی جامعه،اولویّت را به تجدّد اجتماعی و توسعه ملّی و ایجاد یک زیربنای اقتصادی مدرن گذاشته بود و به همین جهت، به آزادی و استقرار دموکراسی بی توجه بود…

رضاشاه نه آتاتورک بود ونه فارغ التحصیل دانشگاه «سوربُن». او ـ بدرستی ـ فرزند زمانه خود بود، با همه ضعف ها، محدودیت ها، قدرت ها و کمبودها.

بعبارت دیگر: او کسى بود که پائى در استبداد عصر قاجار داشت و پاى دیگرى در آینده تحولات و تغییرات اساسى. خصلت عمیقاً نظامى، پر تحکم و پر دیسیپلین رضاشاه، از او انسانى خشک و بى انعطاف و منضبط مى ساخت که نه تنها هیچ درکى از آزادى و دموکراسى نداشت بلکه ـ اساساً ـ آزادى و دموکراسى را با هرج و مرج هاى سیاسى و آشفتگى هاى اجتماعىِ رایج، یکى مى پنداشت.از این گذشته برخلاف نظر بسیارى، رضاشاه وقتى بقدرت رسید که از مشروطیت، چیزى جز نام، باقى نمانده بود و ایران، بین دو سنگ آسیاب قدرت هاى روس و انگلیس هر روز خُردتر و ضعیف تر شده بود، آنچنانکه یک روز، دولت روسیه فلان امتیاز را می گرفت و روز دیگر دولت انگلیس خواستار بهمان امتیاز و قرارداد بودوبقول یکی از دیپلمات های خارجی مقیم ایران:
«در واقع،ایران، ملک متروکی بود که به حراج گذاشته شده بود و هر قدرت خارجی که قیمت بیشتری می داد و یا تهدید پرسروصداتری بکار می بُرد، می توانست آنرا از چنگ زمامداران فاسد قاجار بیرون آورَد.»

طرح این مسائل تاریخی درسال های سیطره ایدئولوژی های انقلابی وسُلطه «روشنفکران عوام» و«عوامان روشنفکر» بررسانه های عمومی،بسیاردشواروچه بسا با انتقادات تندی همراه بود

(درست همانندکتاب کوچک من درباره دکترمحمدمصدّق) ، اما اینک خوشحالم که مستند ِبغایت زیبای «رضاشاه» ،ضمن نشان دادن محدودیِت ها ی تاریخی وممکنات دوران رضاشاه ،جایگاه برجسته وی رادرتاریخ معاصرایران را بازگوکرده است، ازاین نظر به مسئولان تلویزیون«من وتو»و همه دست اندرکاران این مستند دقیق ومنصفانه تبریک می گویم.
کلام فاخر،موسیقی متن وتصویرهای نایاب یا کمیاب به این مستندتاریخی ارزش واهمیّتی ممتاز داده است. بادیدن این مستند،بیننده درخواهد یافت که باوجود تبلیغات 80ساله حزب توده وبرخی از«روشنفکران همیشه طلبکار» علیه رضاشاه،حقیقت ِ تاریخی روزی خودرا-به روشنی- نشان خواهد داد.آنچه که برخی ازرسانه های جمهوری اسلامی ازآن بنام«سونامی فیلم مستند ِ رضاشاه» یادکرده اند، نشانه علاقه نسل جوان ایران به تاریخ این دوران ونمودار فروپاشی تفسیرهای ایدئولوژیک ازتاریخ است.

به عبارت دیگر:آن کس که شاید درعرصه سیاست باخته بود،اینک درعرصه تاریخ پیروزشده است.